است . ( زركلى 1 : 205 ) ياقوت از شرح حماسهء او كه نسخهء به خامهء مؤلف بود نقل مىكند ( معجما 5 : 34 ) و در معجمد 3 و 4 تنها پنج جا در ريشه شناسى و جغرافيا از وى نقل دارد ( ن . ك : چ ع 211 : 3 پانوشت ) . مروج الذهب : ن . ك : مسعودى . مستوفى : مبارك پسر احمد اربيلى ابن مستوفى ( 564 - 637 ) نگارندهء تاريخ اربيل . زندگينامهء ياقوت را از خود وى گرفته است ( تاريخ اربل تصحيح سامى خماس صفار 1 : 319 - 324 ) ن . ك چ ع 1 : 187 ، فارسى ص 174 پانوشت 3 . مسعودى : على پسر حسين ( . . . - 346 ) صاحب « مروج الذهب » و استاد نعمانى صاحب كتاب « الغيبة » ياقوت در ده جا از وى نقل مىكند . ن . ك چ ع 1 ص 351 ، ترجمهء فارسى ص 312 ، پانوشت 4 . در اثر تندى در تشيّع از سازش شيعيان با دربار عباسى مانند وزير مغربى به اميد تندروان به حكومت رسيده به شمال آفريقا رفت ولى از ايشان نيز طرفى نبست تا درگذشت . مسلم قشيرى نيشابورى : ( 204 - 261 ) پسر حجاج . او مانند بخارى نيمه گنوسيست بىرفض و خردگرا ، قائل به حادث بودن قرآن و همه قوانين بود از بخارى دفاع مىنمود . او كتاب « صحيح مسلم » را كه دومين كتاب از صحيح‌هاى شش‌گانهء سنّيان است بدين مشرب نگاشت ، و به همين دليل از طرف حكومت اسلام طرد شد . ( خلكان ج 4 ص 281 ) . ياقوت در اين كتاب 34 جا از آثار اين مرد نقل مىكند . ن . ك به ص 16 ، پانوشت 3 . معجم الادباء : ارشاد الاريب الى معرفة الاديب ، از ياقوت حموى ( 574 - 626 ه . ) چ مأمون در 20 مجلد از وى چاپ مرگليوث ( 1858 - 1940 م ) با افزايشها ، قاهره ( 1936 - 1938 م ) . من در كار خودم با رمز « معجما » به آن حوالت دهم . معجم البلدان : ياقوت حموى . تصحيح وستنفلد در لايبزيك 1866 م سپس در چ . سعاده 1323 خانجى مصر ، چ بيروت دار صادر و جز ايشان چاپ شده است . من با رمز چ . ع - چاپ عربى ، با تعيين جلد و صفحه و گاهى با تعيين سطر با رمز « معجمد » به اين چاپ وستنفلد حوالت مىدهم . معجم ما استعجم : فرهنگى جغرافيايى با ترتيب مغربى الفباى عربى از بوعبيد عبد الله بكرى اندلسى ، با تصحيح مصطفى سقا ، در قاهره به سال 1945 تا 1951 در چهار جلد در 1625 صفحه ، با دو فهرست چاپ شده است : الف : فهرست نام جاها با دو گونه شماره ، براى ترتيب خاورى الفبا و ترتيب مغربى آن ، در صفحه‌هاى 1561 تا 1625 . ب : فهرست همگانى ، به ترتيب الفباى خاورى است . ن . ك پيشگفتار ياقوت بر معجم البلدان ص 6 ، پانوشت 2 . معلّا ( محمد بن - ) ازدى : محمد پسر معلاى ازدى بصره‌اى با كنيت بو عبد اللّه ، ياقوت 31 جا ، ضبط واژه‌ها را از وى نقل مىكند . ياقوت گزارش شعر